Đặc quyền, đặc ân, và phong trào nữ quyền.

Sáng nay mở mắt ra, xem qua tin tức thì thấy cuộc thi hoa hậu Mỹ năm nay đã có người đăng quang. Thoạt nhìn, thấy tân hoa hậu là người da đen, mình đã có ý nghĩ "lại pc, chắc đã lâu không có hoa hậu da đen đăng quang nên năm nay phải trả nợ, cũng giống vụ Hollywood nợ Leo Di Caprio một giải Oscar diễn viên nam xuất sắc nhất cách đây vài năm nên năm ấy phải trả nợ". Mà thôi, chủ đề chính là mình muốn bàn về cách cô ấy trả lời câu hỏi và đã xuất sắc giành vương miện vô cùng xứng đáng đêm qua. 

Khi được hỏi "theo cô, bảo hiểm y tế cho toàn dân là đặc quyền hay đặc ân?", cô trả lời ngay không chần chờ "đặc ân". Và câu hỏi còn lại, người ta hỏi cô có xem mình là một "feminist" hay không thì cô đã thẳng thắn trả lời "tôi muốn chuyển đổi khái niệm 'feminism' thành 'equalism'".

Mình không theo dõi cuộc thi, cũng không xem buổi chung kết, nhưng chỉ nghe hai câu trả lời ấy thì mình đã muốn vỗ tay nồng nhiệt và bầu chọn ngay cho cô ấy vào vị trí cao nhất của cuộc thi. Mình nghĩ có lẽ cô ấy chẳng phải người đẹp nhất, nhưng đẹp như thế nào thì mới đủ? Đàn bà đẹp thì được vài năm tuổi trẻ chứ mấy, sắc đẹp ra đi thì trí thông minh phải ở lại, đó mới là cái trường tồn. Trí thông minh trong hoàn cảnh này, theo mình, là khả năng biết phân tích, đánh giá khách quan sự vật hiện tượng xung quanh mình, biết dũng cảm phát biểu những niềm tin cá nhân mà không bị áp lực phải hùa theo đa số vì bất cứ động cơ gì. Làm gì thì làm, hễ có mùi thiên vị là có dấu hiệu giả dối, mà mình thì lại không thích công nhận người giả dối là người thông minh. Các cô hoa hậu thường có những phát biểu rất to tát, rất đặc thù, rất gượng gạo: "em yêu hòa bình thế giới, em yêu trẻ con, em yêu động vật, em yêu môi trường, em muốn tranh đấu cho một thế giới tốt đẹp hơn, công bằng hơn, v.v. và v.v.", nghe rất mệt. Ở đây, phát biểu của tân hoa hậu Mỹ như một cái tát thẳng vào mặt những con người giả dối nhan nhản khắp nơi trên báo đài, những người đang rao giảng nhân đạo bác ái, dân chủ với chả công bằng xã hội vì động cơ chính trị, vì lợi ích cá nhân, hay nguy hiểm hơn, vì một niềm tin ngây thơ và mù quáng vào một thế giới đại đồng nơi mà con người làm theo năng lực và hưởng theo nhu cầu! Kara McCullough (tân hoa hậu Mỹ) đã giải thích rất đơn giản: "Là một nhân viên chính phủ, tôi được hưởng bảo hiểm y tế và bản thân tôi nhìn nhận rất rõ, để được hưởng bảo hiểm y tế, bạn phải có công ăn việc làm". 

Về vấn đề nữ quyền, mình cũng thích thú vô cùng khi cô phát biểu rằng cô chuộng khái niệm "bình đẳng" (giới) hơn là khái niệm "nữ quyền". Thumbs up. Mình thở phào nhẹ nhõm, may quá, Kara sẽ không trùm lên cái đầu đẹp với một bộ óc thông minh của mình chiếc pussy hat của mấy bà đi đấu tranh cho nữ quyền hồi mấy tháng trước! Không biết ở châu Âu thế nào, chứ phong trào nữ quyền ở Mỹ đã biến thành phong trào cực đoan, hận đàn ông trên mọi lĩnh vực. Bây giờ đàn ông da trắng ở Mỹ bị xem như kẻ thù dân tộc vậy. Bởi vì các bà muốn mình cũng giống đàn ông, đàn ông làm gì được thì đàn bà cũng làm được tất. Mấy bà không sai về nguyên tắc, nhưng sai về cơ bản, bởi vì đàn bà làm được rất nhiều việc mà đàn ông không làm được, và ngược lại. Đàn bà bản chất rất mạnh mẽ, không lo dùng cái mạnh mẽ nữ tính của mình để khuất phục bọn đàn ông khờ khạo, lại cứ bầm bập như cái máy cày thì bọn đàn ông nó phục mình là nó phục làm sao? Mình có nói chuyện với vài anh đàn ông về vấn đề này, tất cả bọn họ đều có chung một điểm: đàn bà rất mạnh mẽ, và họ nên phát huy thế mạnh ấy của mình, lạt mềm buộc chặt, thì đàn ông sẽ tâm phục khẩu phục ngay. Đàn ông mà ẻo lả như đàn bà thì có ai nể, cớ sao đàn bà lại cứ thích  mình cũng cơ bắp cuồn cuộn, ăn nói bỗ bã, đi đứng sầm sập ... để chứng tỏ mình không thua, không khác đàn ông? Phát biểu dũng cảm của Kara dĩ nhiên gây đụng chạm đến khá nhiều phụ nữ, nhất là cái đoạn nữ quyền. Chị em tweet tweet liên tục, chỉ trích Kara không tiếc lời, còn bảo cô "get educated"  - hãy "về luyện thêm đi". Mình thật buồn cười. Đúng là người kém thông minh thì lại rất thích chỉ trích và rất thích nghĩ rằng mình thông minh xuất chúng.

Đến đây, mình lại chợt nhớ đến cố tổng thống Kennedy với câu nói bất hủ "Đừng hỏi tổ quốc đã làm gì cho mình mà hãy tự hỏi bản thân đã làm gì cho tổ quốc". Thời đại này khái niệm quyền lợi và trách nhiệm rất nhập nhằng, con người ngày càng đòi hỏi quá đáng, cái gì cũng bị chụp mũ "đặc quyền", ai ai cũng "me first". Loài người cần phải học hỏi loài kiến, "có làm thì mới có ăn", chứ "không dưng ai dễ đem phần đến cho", làm gì có chuyện làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu như cái lý tưởng cộng sản mị dân chết tiệt kia. Ông Kennedy mà thấy xã hội Mỹ hay tru tréo đòi hỏi như ngày nay chắc cũng phải đội mồ sống dậy mất.

Dạy con kiểu Tàu

Người Tàu di dân ở Mỹ dạy con theo 2 kiểu hoàn toàn khác biệt.

Nhóm thứ nhất vẫn giữ "nếp nhà", kiểu dạy con của TQ đại lục. Tức là các cậu ấm vẫn là những cục cưng không thể đụng chạm đến được, được nuông chiều như một ông vua con trong nhà vì các cậu sẽ là chủ tương lai của gia đình "tứ đại đồng đường" về sau. Các cậu ấm này nếu là con của gia đình có business riêng (thường là nhà hàng hoặc tiệm giặt ủi) thì cha mẹ các cậu luôn trong mong con trai sẽ nối nghiệp nhà, tiếp tục sự nghiệp làm ăn của gia đình, và đừng hòng đi học hay đi làm xa về sau.

Ngược lại, con gái thì vẫn bị xem là "con loại 2", được xem là kém thông minh hơn, rồi sẽ chẳng làm nên trò trống gì và do đó, dĩ nhiên bị lơ là và hoàn toàn bị loại trừ ra khỏi danh sách tiếp quản sự nghiệp làm ăn của cha mẹ.

Kết quả nhãn tiền thường là, mấy thằng cậu ấm thì thay nhau lớn lên trở thành mấy anh chàng em chã nhút nhát, không biết giao tiếp XH, học hành dang dở vì đằng nào thì cũng đã có doanh nghiệp kế thừa từ cha mẹ. Trong khi đó, vì con gái không được cha mẹ quan tâm đầy đủ, không bắt buộc phải tiếp quản doanh nghiệp gia đình, vô tình lại có được tự do học / làm bất cứ cái gì mình thích. Và thường là, các cô con gái của những gia đình di cư TQ sẽ là những người học giỏi nhất lớp và đĩnh đạc bước ra từ những đại học danh tiếng "V-League" mà thành danh ngoài XH.

Nhóm cha mẹ thứ hai, lại nuôi con theo kiểu hoàn toàn khác. Đây cũng là trọng tâm tôi muốn nói ở bài này sau khi đọc một bài khá thú vị từ tờ Wall Street Journal số cuối tuần vừa rồi.

Bài báo này đăng một bài từ một người mẹ gốc TQ về cách chị ta dạy con ra sao, và so sánh khác biệt với cách nuôi dạy con của người TQ với cách của các bà mẹ Tây. Bài này được đăng cũng là góp phần thỏa mãn sự hiếu kỳ của các bậc cha mẹ Mỹ về việc cha mẹ TQ dạy con thế nào mà con cái họ luôn là những học sinh đỗ đầu bảng trong trường phổ thông, luôn có mặt trong các trường đại học danh tiếng và cuối cùng, luôn thành danh ngoài XH. Đây gần như là một hiện tượng XH ngày càng thu hút sự quan tâm của người Mỹ.

Amy Chua dạy con theo kiểu "thương cho roi cho vọt" đúng nghĩa. Chị rất hãnh diện cho biết, 2 đứa con gái bà thành công như thế là vì bà áp dụng các nguyên tắc không bao giờ cho con mình được phép làm ~ việc sau:

- đi ngủ ở nhà bạn
- đi chơi với chúng bạn
- tham dự một vở kịch của trường
- than phiền vì ko đc tham gia vào một vở kịch của trường
- xem TV hoặc chơi trò chơi điện tử
- được chọn các hoạt động ngoại khóa cho mình
- được điểm nào khác ngoài điểm A
- không luôn luôn đứng nhất lớp trong tất cả các môn học, ngoài trừ môn thể dục và kịch nghệ
- chơi bất cứ món đàn nào khác ngoài dương cầm và vĩ cầm

Nguyên tắc của chị này là, chị tin rằng con của mình có thể làm được bất cứ cái gì chị muốn. Và nếu vì lý do nào đó mà nó không làm được, thì có nghĩa là nó chưa gắng hết sức, nghĩa là nó lười, nghĩa là nó hư hỏng không biết nghe lời, nghĩa là nó không muốn làm cho cha mẹ nó hãnh diện vì nó. Do đó, chị ta sẽ không ngần ngại mắng con là "đồ lười biếng", "đồ rác rưởi", v.v. Chị cho rằng, ~ lời mắng ấy sẽ làm con xấu hổ khiến nó sẽ phải nỗ lực hơn nữa để thoát khỏi ~ lời mắng ấy, để chứng minh điều ngược lại rằng "nó có thể giỏi hơn thế".

Có một điểm khá lý thú, chị nói rằng ban đầu sẽ rất khó khi ép con chơi thành thạo món dương cầm khi tay nó cứ lọng cọng trên bàn phím. Chị ta cho rằng cứ ép nó, ko cho nghỉ ngơi ăn uống gì cả, đe dọa nó đủ điều, phải tập cho đến khi nào nó đàn được ~ đoạn khó ấy thì mới thôi. Và một khi nó làm được, cảm giác tự mãn và vui sướng vì được khen ngợi sẽ là động lực tự nhiên giúp nó cứ thế mà tiếp tục đà phấn đấu. (Chị kể câu chuyện thành công ấy của con, là nhờ chị đã ép nó như thế nào!)

Chị ấy cũng nhắc nhiều đến cách cha mẹ Tây dạy con. Sau đây là 3 điểm lớn mà chị phân tích về sự khác biệt Tây - Tàu.

Thứ nhất, chị cho rằng cha mẹ Tây quan tâm nhiều hơn đến sự phát triển tính cách tự nhiên và lòng tự trọng của con. Cha mẹ Tây chẳng bao giờ mắng nhiếc hay đánh đập con cái. Chẳng hạn nếu thằng bé được điểm A trừ thì cha mẹ Tây đã khen nó, trong khi cha mẹ Tàu thì sẽ hốt hoảng ngay "sao lại thế này? trời ơi tại sao ko phải là A mà chỉ là ... A trừ??" Bà mẹ Tàu sẽ kềm cặp ngày đêm cho con cho đến khi nào nó đạt được toàn điểm A thì mới thôi. Nếu thằng bé bị điểm B, thì cha mẹ Tây sẽ an ủi và khuyến khích nó lần sau tốt hơn, trong khi điểm B là điều hoàn toàn ko thể chấp nhận đc ở cha mẹ Tàu. Nó sẽ chứng kiến sự thịnh nộ kinh hoàng của mẹ nó. Nó sẽ chịu đựng bao nhiêu lời nhục mạ mắng mỏ kèm theo cả ~ lời đe dọa rất đáng sợ. Cha mẹ Tàu chỉ đơn giản nghĩ rằng, nó không đc điểm A chỉ vì nó lười, vì nó chưa gắng hết sức, chứ ko phải vì nó không làm được.

Thứ hai, cha mẹ Tàu cho rằng con cái mang nợ lớn với cha mẹ. Có lẽ bắt nguồn từ sự ảnh hưởng lớn của đạo Khổng từ xưa và cũng vì họ cho rằng cha mẹ đã hy sinh và làm rất nhiều cho con của mình. Để đền đáp công ơn ấy, con cái phải sống cả đời tuyệt đối phục tùng cha mẹ và làm cha mẹ hãnh diện về mình.

Thứ ba, cha mẹ Tàu cho rằng họ là người biết rõ cái gì là tốt nhất cho con và do đó họ phủ nhận toàn bộ những sở thích, những mơ ước, và những hoài bão của con. Đó là tại sao con gái nhà TQ không đc phép có bạn trai khi đang đi học và bọn trẻ con Tàu chẳng bao giờ được phép tham gia các buổi cắm trại đêm.

.

Tác giả bài báo này là người gốc TQ, Amy Chua, sinh trưởng ở Mỹ, có chồng Mỹ, 2 cô con gái ở tuổi pre-teen, một đứa chơi dương cầm, một đứa chơi vĩ cầm. Đứa nào cũng xuất sắc. Chị này là giáo sư dạy trường Luật của Đại học Yale danh tiếng.

Đọc bài này xong tôi thấy thú vị, và giật mình nghĩ đến lúc phải chọn cho mình một thái độ hợp lý xung quanh việc nuôi dạy con về sau này. Tôi và chồng luôn quan niệm rằng, sau này sẽ ủng hộ những ước mơ hoài bão của con, đồng thời giúp con định hướng những gì hợp với khả năng và sở thích của nó cũng như giới thiệu thêm về những lĩnh vực mà cha mẹ nó am tường trong khi nó chưa bao giờ nghĩ đến những lĩnh vực ấy. Tức là mình chỉ làm nhiệm vụ của cha mẹ: hướng dẫn cặn kẽ, cho con lời khuyên, luôn ở bên cạnh khuyến khích động viên con, dạy kèm cho con và theo dõi tốt việc học của con, v.v. rồi thì con có quyền tự lựa chọn cho tương lai của mình.

Tôi hoàn toàn không bằng lòng với sự so sánh thứ 2, khi chị ta cho rằng con cái mang nợ cha mẹ. Làm sao có thể nghĩ như thế được?! Con cái đâu có chọn cha mẹ. Nó cũng không chọn việc được sinh ra. Chúng ta là cha mẹ, chúng ta quyết định cho con ra đời. Chúng ta tạo ra một sinh linh cho đời thì trách nhiệm là ở chúng ta, chứ không phải ở những đứa con. Chúng ta có trách nhiệm phải nuôi dạy con cho tốt, chứ không phải vì con được mình nuôi dạy tốt mà nó phải mang ơn mình và phải làm bất cứ cái gì mình muốn bọn chúng làm để mình hài lòng! Còn trách nhiệm của con mình ư? Đó là trách nhiệm với bản thân nó, và trách nhiệm nuôi dạy tốt con cái của bọn chúng, về sau!

Còn một việc quan trọng khác, là mặt trái đằng sau tấm huy chương cho dạy con kia của chị này. Cứ thử tưởng tượng một đứa bé chơi dương cầm xuất sắc, sau những tràng vỗ tay tán thưởng nhiệt liệt lại là một đứa nhút nhát, không biết giao tiếp XH vì suốt ngày nó chỉ biết sách vở, dương cầm, và mẹ! Một đứa trẻ nhút nhát, thiếu tự tin, thì khi lớn lên dù cho thông minh đến đâu cũng sẽ mất nhiều cơ hội thành công trong cuộc sống. Sự thành công trong cuộc sống do nhiều yếu tố mang lại: cơ hội, cá tính, trí thông minh, và học vấn. Nếu dạy con theo kiểu rèn robot như chị này thì đứa trẻ chắc chắn có thừa 2 phần sau cho công thức thành công nhưng sẽ vuột mất 2 phần quan trọng ban đầu: cơ hội và cá tính!